Okres 2004–2006
Dokumentem określającym wdrażanie Funduszy Europejskich na lata 2004-2006 był Narodowy Plan Rozwoju (NPR).
NPR stanowił podstawę wskazującą kierunki i wielkość planowanego zaangażowania środków z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności oraz środków krajowych.
Fundusze wykorzystywane:
- Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) – inwestycje infrastrukturalne i gospodarcze,
- Europejski Fundusz Społeczny (EFS) – wsparcie rynku pracy, szkoleń i edukacji,
- Fundusz Spójności (FS) – inwestycje w transport i ochronę środowiska.
Łączna suma środków przyznanych Polsce przez Unię Europejską na realizację NPR wynosiła 12,8 mld euro. W ramach NPR dofinansowanie otrzymało ok. 89 tys. projektów o wartości wkładu UE 60,5 mld zł.
Okres 2007–2013
Dokumentem wdrażającym fundusze w tym okresie była Narodowa Strategia Spójności (NSS) (nazwa urzędowa: Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia – NSRO).
Fundusze wykorzystywane:
- EFRR,
- EFS,
- Fundusz Spójności (FS).
Programy realizowane:
- 16 regionalnych programów operacyjnych,
- Program „Rozwój Polski Wschodniej”,
- Program „Pomoc Techniczna”,
- Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej.
Łączna wartość środków przeznaczonych na realizację działań wyniosła 107,9 mld euro, w tym 85,4 mld euro ze środków UE.
Okres 2014–2020
Dokumentem strategicznym był dokument Umowa Partnerstwa (UP), określający interwencję funduszy europejskich w ramach trzech polityk unijnych:
- polityki spójności,
- wspólnej polityki rolnej (WPR),
- wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb).
Fundusze i programy:
1. Fundusze polityki spójności:
- Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR),
- Europejski Fundusz Społeczny (EFS),
- Fundusz Spójności (FS).
Realizacja odbywała się poprzez:
- 6 programów krajowych (m.in. Infrastruktura i Środowisko, Inteligentny Rozwój, Polska Cyfrowa, Polska Wschodnia, Pomoc Techniczna),
- 16 programów regionalnych (w tym RPO Województwa Świętokrzyskiego).
Polska otrzymała z budżetu UE 82,5 mld euro w ramach polityki spójności.
2. Fundusze WPR i WPRyb:
- Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – finansujący Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW),
- Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR) – finansujący Program Operacyjny „Rybactwo i Morze” (PO RYBY).
Kwoty:
- PROW: 13,6 mld euro, w tym 8,7 mld euro z EFRROW,
- PO RYBY: 710 mln euro (531 mln euro z EFMR + 179 mln euro wkładu krajowego).
Przykład regionalny – RPO Woj. Świętokrzyskiego (RPOWŚ):
Budżet: 1 364 543 593 euro, w tym 980,7 mln euro z EFRR i 383,8 mln euro z EFS.
Okres 2021–2027
Podstawowym dokumentem określającym zasady realizacji funduszy europejskich w Polsce na lata 2021-2027 jest Umowa Partnerstwa 2021–2027.
Celem interwencji jest zwiększenie konkurencyjności gospodarki, poprawa spójności społecznej i terytorialnej oraz wspieranie transformacji ekologicznej i cyfrowej.
Fundusze wykorzystywane:
- Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) – infrastruktura, innowacje, energia, środowisko,
- Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) – zatrudnienie, edukacja, włączenie społeczne, zdrowie,
- Fundusz Spójności (FS) – duże inwestycje transportowe i środowiskowe,
- Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – rozwój obszarów wiejskich,
- Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (EFMRA) – wsparcie rybołówstwa i akwakultury,
- Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) – transformacja regionów węglowych,
- Fundusze programu InvestEU i REACT-EU – dodatkowe narzędzia wspierające ożywienie gospodarcze po pandemii.
Programy krajowe i regionalne:
- Infrastruktura, Klimat, Środowisko (FEnIKS),
- Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG),
- Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS),
- Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC),
- Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW),
- Fundusze Europejskie Pomoc Techniczna (FEPT),
- 16 programów regionalnych (RPO).
Łączna kwota przyznana Polsce w ramach polityki spójności: ok. 72,2 mld euro,
z dodatkowym wsparciem 3,8 mld euro z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji.
Okres 2028–2034 (planowany)
Trwają prace nad nową perspektywą finansową UE na lata 2028–2034. Jej projekt przedstawiła Komisja Europejska w lipcu 2025 r.
Głównym założeniem nowego budżetu jest wzmocnienie konkurencyjności i odporności Europy oraz uproszczenie systemu wdrażania funduszy.
Fundusze przewidziane w projekcie:
- Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) – inwestycje w innowacje, cyfryzację, energię, transport,
- Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) – wsparcie zatrudnienia, edukacji i integracji,
- Fundusz Spójności (FS) – infrastruktura transportowa i środowiskowa,
- Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – zrównoważone rolnictwo i rozwój wsi,
- Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (EFMRA) – zrównoważony rozwój rybołówstwa,
- Nowy Fundusz na rzecz Konkurencyjności i Transformacji (planowany) – inwestycje w badania, technologie i obronność.
Szacuje się, że Polska pozostanie największym beneficjentem polityki spójności – z możliwą alokacją nawet do 120 mld euro.
Zakłada się dalsze finansowanie partnerstw krajowych i regionalnych („Partnership Plans”) łączących fundusze strukturalne i inwestycyjne.
Cele nowej perspektywy:
- wspieranie zielonej i cyfrowej transformacji,
- zwiększenie odporności gospodarki,
- wzmocnienie bezpieczeństwa i innowacyjności,
- uproszczenie procedur wdrażania funduszy.
/opr. Monika Strojna/